Typewriter
 
  • Đức Minh Phạm

THẾ NÀO LÀ MỘT Ý TƯỞNG TỐT?


Với những người làm công việc liên quan đến viết lách, thì ý tưởng đóng vai trò vô cùng quan trọng. Ý tưởng giống như những hạt giống sẽ nảy nở lên thành cây. Ý tưởng là khởi nguồn, là niềm hy vọng của người gieo trồng. Khi bắt đầu vun trồng một ý tưởng, ta tưởng tượng về một viễn cảnh đẹp đẽ, khi mà "hạt giống" đã lớn lên thành cây và mang lại nhiều trái ngọt.

Và cùng giống như hạt giống, có những ý tưởng tốt, mang nhiều tiềm năng trở thành sản phẩm chất lượng. Đồng thời cũng có những ý tưởng "lép" mà chúng ta dù có cố gắng đến mấy cũng chẳng thể "chăm sóc" thành một bài viết hoàn chỉnh được. Phân loại được ý tưởng tốt sẽ giúp những người viết tránh việc đầu tư quá nhiều thời gian và công sức mà sản phẩm cuối cùng lại không để làm gì. Vậy, làm thế nào để biết liệu ý tưởng chúng ta đang nhen nhóm có phải là một "hạt giống" chất lượng hay không?

Trước tiên, bạn phải có nhiều ý tưởng

Trước khi có thể phân loại, đầu tiên bạn cần phải có nhiều mẫu đối chiếu. Nhất là với những người đang tập tành viết lách, thì bạn càng cần phải có nhiều ý tưởng để đối chiếu xem đâu là cái khả thi nhất. Bởi lẽ, khi chỉ có một ý tưởng, chúng ta sẽ dễ thỏa mãn với những gì mình có, cho rằng ý tưởng đó là "đỉnh nhất". Biên kịch điện ảnh Jim Agnew từng chia sẻ: "Có những người chỉ có duy nhất một ý tưởng và hắn ta chỉ lải nhải mãi về nó. Bởi vì, khác với các biên kịch chuyên nghiệp - những người có 100 ý tưởng một ngày và vứt đi 99 trong số đó, những kẻ ấy 6 tháng mới nảy ra được một ý tưởng, nên đương nhiên sẽ không thể thôi nói về nó".


gif

Đa phần, những người làm công việc viết lách không ngồi chờ đến khi có cảm hứng rồi mới bắt đầu viết. Nếu làm content tại các agency, thì chuyện bị "dí" deadline là hết sức bình thường. Để tránh tình trạng bí ý tưởng vào những thời điểm gấp gáp, những người viết chuyên nghiệp thường có một quyển số tổng hợp ý tưởng. Khi nào cần phải đến, họ sẽ lôi các ý tưởng ấy ra, đối chiếu, thậm chí trộn lẫn chúng với nhau để tạo ra một ý tưởng mới. Quyển sổ đó có thể dùng để lưu trữ mọi thứ mà bạn thấy thú vị trong cuộc sống, chứ không chỉ ý tưởng: từ những con người thú vị bạn gặp hàng ngày, cảm xúc chợt lướt qua trong đầu,.. Nhà văn Tô Hoài thậm chí còn lưu lại mọi từ ngữ trong dùng trong giao tiếp mà ông thấy thú vị và lôi ra đọc mỗi khi "bí từ". Chính nhờ sự tích cực với chữ nghĩa này mà từ ngữ trong các sáng tác của Tô Hoài rất đa dạng, phong phú. Tóm lại, hãy cố gắng lưu trữ mọi thứ có thể, những thứ tưởng chừng như nhỏ nhặt có thể "cứu sống" bạn sau này.

Ý tưởng tốt phải giải quyết một vấn đề cụ thể


Những bài viết / câu truyện hay thường có một điểm chung: nó gợi lên đồng cảm chung bên trong độc giả, hoặc, nó giải quyết vấn đề mà nhiều người đang gặp phải. Một bài viết / câu truyện như vậy bắt đầu từ ý tưởng nhân văn. Nó có thể bắt đầu từ tấm lòng hồn nhiên mong muốn giúp đỡ mọi người, hoặc thông qua những nghiên cứu, tìm tòi.

Khơi gợi lên sự đồng cảm cho người đọc, tức là người viết phải lấy người đọc làm trung tâm khi triển khai bài viết của mình. Điều này không có nghĩa là người viết phải gạt bỏ cái tôi cá nhân, hoặc hạn chế sự sáng tạo của mình, mà thay vào đó, hãy luôn xác định người đọc của mình là ai, để chọn phương thức diễn đạt cho phù hợp. Nếu bài viết là một nghiên cứu chuyên sâu, thì bạn có thể sử dụng những từ ngữ hàn lâm thuộc về chuyên ngành. Nhưng Nếu bài viết dành cho người đọc phổ thông, thì từ ngữ, ý tứ trong bài cần súc tích, mạch lạc để độc giả nhanh chóng nắm bắt ý tưởng bạn muốn truyền đạt.

Ngoài ra, việc xác định độc giả của mình là ai cũng sẽ giúp bạn chọn xem ý tưởng nào là khả thi. Ví dụ, bạn đang viết một set stand up biểu diễn tại một công ty bất động sản, thì những câu đùa phân biệt vùng miền, người nhập cư sẽ không phù hợp bằng những câu đùa về dân văn phòng, tiền nong,...

Ý tưởng tốt có sự cân bằng giữa tính sáng tạo và tính khả thi

Một ý tưởng nghe qua dù có hay đến đâu, nhưng cũng sẽ bị bỏ xó nếu nó không có khả năng thực hiện. Tính khả thi bao gồm các yếu tố: tình hình ngân sách, nhân vật lực, tính thời điểm,... Ví dụ, ý tưởng làm một bộ phim bao gồm rất nhiều hiệu ứng cháy nổ, kĩ xảo tầm cỡ Hollywood sẽ không khả thi về kinh phí nếu bạn chỉ làm cho một dự án có ngân sách giới hạn. Hay ý tưởng về một kịch bản sân khấu có khoảng 30 diễn viên cũng không khả thi nếu đoàn của bạn chỉ có 5 người diễn.


gif

Thế nên, hãy tìm ra điểm cân bằng cho sự sáng tạo của bạn thân và tình hình thực tế, sao cho ý tưởng phải vừa sáng vừa tạo, chứ không chỉ "sáng" không rồi bỏ đấy nhé!