Typewriter
 
  • Đức Minh Phạm

LÀM THẾ NÀO ĐỂ TRÁNH VIẾT KIỂU LAN MAN?

Có một kiểu viết lách khá quen thuộc là diễn tả những ý tứ một cách rất viển vông, khó hiểu và chung chung. Lối viết này có thể là việc sử dụng nhiều tính từ đơn điệu, quen thuộc, như khi miêu tả một ai đấy thì dùng từ "rất xinh đẹp", "rất xấu", hay diễn tả trạng thái cảm xúc bằng một vài tính từ quen thuộc như "vui", "buồn", "giận", "yêu",... Hoặc nó cũng có thể thể hiện ở việc viết lách không có cấu trúc hoặc trọng tâm nào cả. Kiểu viết như vậy sẽ khiến độc giả rất khó hình dung về những điều người viết muốn truyền đạt, và một bài viết dù có dung lượng dài đến đâu cũng không đọng lại điều gì trong họ cả. Còn về phương diện viết hài - một lĩnh vực đòi hỏi rất cao ở cả ý lẫn tứ, thì điều này càng đặc biệt cấm kị.


Thực tế, việc viết lách bay bổng không hoàn toàn xấu. Thói quen này đến từ việc người viết thường thả hồn vào trong mạch cảm xúc, và từng câu chữ viết ra là để "bắt lấy" những tâm tư, tình cảm đang trào dâng trong họ. Thế nhưng, lối viết này sẽ phù hợp với sáng tác thơ ca hơn là những kiểu văn có tính thực dụng cao như viết content marketing, content sale hay viết kịch bản hài. Bởi để viết được những dạng trên, người viết cần phải xác định rõ điều mình muốn truyền đạt, và cố gắng diễn tả điều đó đến người đọc một cách hiệu quả nhất. Chưa kể, nếu làm người viết content, hoặc viết jokes cho các chương trình hài, bạn không thể phụ thuộc vào cảm hứng. Bởi deadline thì không đợi cái cảm trong bạn hứng lên, mà sẽ "xâu xé" bạn ngay lập tức. Một người viết tốt sẽ kết hợp được cả hai yếu tố trên: phần cảm xúc tạo nên chất riêng cho bài, và phần lý trí giúp bài viết hoàn thành mục đích mà người viết đề ra.


Vậy, làm thế nào để từ bỏ thói quen viết lách "ỡm ờ"?


Tập xác định mục tiêu cụ thể

Trước khi viết bất kì cái gì, dù dài hay ngắn, hãy xác định mục tiêu bạn muốn hướng tới qua bài viết này là gì. Để bán hàng? Để branding? Để nêu lên một thông điệp cụ thể nào đó? Xác định mục tiêu cụ thể trước khi đặt bút sẽ giúp bạn hình thành ý niệm rõ ràng về điều mình muốn hướng tới. Thậm chí, hãy viết mục đích của bạn ra trên giấy, để nó thực sự là chiếc la bàn giữ cho bài viết của bạn không bị lạc hướng giữa chừng. Bởi lẽ, trong quá trình viết, người viết thường rơi vào một trạng thái "dòng chảy", ở đó có rất nhiều điều "mời gọi" có thể khiến bài viết bị chệch khỏi hướng đi ban đầu. Thế nên, dành một chút thời gian xác định một mục đích cụ thể, người viết sẽ tránh được việc mất nhiều công sức chỉnh sửa, cắt bỏ những đoạn dư thừa, không đúng trọng tâm trong khâu biên tập.



Không chỉ tạo thói quen xác định mục tiêu trước khi viết lách, thực chất mỗi người viết cần hình thành thói quen đặt mục tiêu trước khi bắt tay vào làm mọi việc trong cuộc sống. Khi đã tập quen với điều này rồi, tư duy viết lách của bạn chắc chắn sẽ cải thiện. Bạn sẽ hạn chế được cả việc vò đầu bứt tay, không biết viết gì, vì những suy nghĩ trong đầu bạn đã được rèn luyện để "xếp hàng ngăn nắp". Bạn không còn mất thời gian phải sắp xếp hàng nghìn những ý tưởng cứ chạy loạn lên trong đầu nữa.


Lập dàn bài trước khi đặt bút viết

Đây là điều chúng ta được dạy từ tiểu học, nhưng chúng ta thường quên mất, hoặc tự tin là mình không cần phải làm như vậy nữa. Thế nhưng, điều này là hoàn toàn sai lầm, bởi lập dàn bài cụ thể trước khi viết không bao giờ là thừa cả. Dàn bài sẽ giúp bạn tổng hợp ý tưởng, và sắp xếp chúng theo một trình tự hợp lý. Khi viết, bạn có thể bổ sung ý tưởng vào dàn bài và thay đổi trình tự các ý nếu cần thiết. Như vậy, bạn sẽ không còn gặp phải tình trạng vò đầu bứt tai vì quên mất ý tưởng tuyệt vời mình vừa nghĩ ra là gì. Quan trọng hơn, nếu bạn phải viết một kịch bản hoặc một bài viết dài cần phải làm trong nhiều ngày, thì dàn bài sẽ giúp bạn xác định mình đã làm đến đâu và cần phải đi đến đâu mỗi khi bắt đầu viết. Điều này đặc biệt cần thiết với những người viết kịch bản. Người biên kịch cần xác định rõ hướng đi của câu chuyện mà bản thân đang định kể, nếu không câu chuyện sẽ đi theo những hướng rất hỗn loạn.


gif

Hạn chế sử dụng tính từ

Thực chất tính từ và từ láy không xấu. Chúng giúp tạo nhịp điệu, âm hưởng mượt mà cho bài viết. Chúng hình thành nên nhạc tính - một đặc điểm riêng có của tiếng Việt - giúp gợi lên trong tâm trí người đọc nhiều liên tưởng. Thế nhưng, lạm dụng tính từ và từ láy không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả. Nếu bạn có một vốn từ giàu có và cảm quan ngôn ngữ đủ tốt thì sẽ không phải là vấn đề gì. Còn không, dùng nhiều tính từ và từ láy còn khiến bài viết của bạn "nghèo nàn" đi. Thậm chí lâu dần, nó còn tạo cho người viết thói quen lười biếng, không đào sâu tìm kiếm từ ngữ và những cách diễn đạt hiệu quả nhất.


Ví dụ, thay vì miêu tả một nhân vật là "ngốc nghếch" thì hãy diễn tả cụ thể ra anh ta có những hành động gì thể hiển điều ấy: cố gắng ăn cay để thể hiện mặc dù bị dị ứng với ớt? Nghiêm trọng hóa một vấn đề đơn giản?,... Nói chung là, hãy kể, đừng chỉ tả. Hãy đừng lười biếng với con chữ, với ý tưởng, mà cố gắng đào sâu, tìm tòi, lựa chọn cẩn thận ý tứ hết sức có thể.